Back

ⓘ Daérah Istiméwa Surakarta. Dhaérah Istiméwa Surakarta utawa Laladan Mirunggan Surakarta minangka wilayah otonom khusus kang sacara de facto ana ing antarané Agu ..




                                     

ⓘ Daérah Istiméwa Surakarta

Dhaérah Istiméwa Surakarta utawa Laladan Mirunggan Surakarta minangka wilayah otonom khusus kang sacara de facto ana ing antarané Agustus 1945 tumekan Juli 1946. Pangukuhan status otonomi khusus nalika samana durung ditemtokaké mawa ukum Angger-Angger mligi adhedhasar pasal 18 UUD asli, nanging namung mawa Piagam Penetapan Presiden tanggal 19 Agustus 1945 lan UU No. 1 Taun 1945 babagan Kalungguhané Komite Nasional Daérah.

                                     

1. Mulabukané Laladan Mirunggan Daerah Istimewa

Kasunanan Surakarta lan Praja Mangkunagaran nalika tanggal 18-19 Agustus ngirim kawat kang isiné pangayubagya marang Soekarno-Hatta awit kamardikané Républik Indonésia. Banjur ing tanggal 1 Sèptèmber 1945, patang dina sadurungé Kasultanan Ngayogyakarta ngirim atur pangayubagya, SISKS Pakubuwana XII lan KGPAA Mangkunagara VIII, sacara kapisah ngirimi layang dhekrit praja. Limang dina sabanjuré, yaiku tanggal 6 Sèptèmber 1945, monarki loro iku mau merkolèh Piagam Panetepan saka Présidhèn Indonésia.

                                     

2. Wewangkon kang kawengku Laladan Mirunggan

Wilayah kang kawengku DIS kadadèn saka:

  • Wilayah Kasunanan kadadèn saka: a. Kabupatèn Surakarta ditambah karo Kabupatèn Sukaharja), b. Kabupaten Klathèn kalebu Kuthagedhé lan sawenèh Imagiri, c. Kabupatèn Boyalali, d. Kabupatèn Sragèn.
  • Wilayah Mangkunegaran kadadèn saka: a. Kabupatèn Karanganyar minang Calamadu lan kacamatan Gondangrejo, b. Kabupatèn Wanagiri kalebu éksklav Ngawèn, lan d. Kabupatèn Kutha Mangkunagaran.
                                     

3. Kalungguhaning Laladan Mirunggan Daerah Istimewa

Ora ana angger-angger kang nyebutaké prenahé DIS, apa ing tingkat provinsi kaya déné DIY utawa ing lèvel Kabupatèn. Kanthi mangkono ora bisa dingertèni kanthi cetha kepiyé prenah lungguhé DIS.

                                     

4.1. Pamaréntahan Laladan Mirunggan Pamaréntahan DIS Agustus 1945 - Oktober 1945

Sajroning wektu kasebut, ana sawenèh pamréntahan kang lumaku ing DIS, ing antarané yaiku:

  • Pamarentahan Komite Nasional Indonesia ing laladan Surakarta
  • Pamaréntah Praja Mangkunagaran
  • Pamaréntah Kooti Zimukyoku pamaréntah Jepang
  • Pamaréntahan Kasunanan Surakarta

Saben pamaréntahan duwèni kuwasa lan aparat dhéwé-dhéwé. Pamaréntahan Kooti Zimukyoku minangka pamaréntah status quo kang nerusaké pamaréntahaning Tentara Sekuthu minangka kang menang Perang Donya II. Pamaréntahan iki ora suwé amarga agé-agé direbut déning pamaréntah KNI Wilayah Surakarta. Pamaréntahan KNI Wilayah Surakarta minangka pamaréntahan kang dibentuk déning masarakat minangka réaksi kanggo nyengkuyung kamardikaning Indonésia. Pamaréntahan iki ngripta Dewan Pemimpin kang cacahé ana telung wong kanggo ngetrapaké kekawasan éksekutif padinan.

Pamaréntahan Kasunanan Surakarta iku pamaréntahan kang nutugaké pamaréntahan monarki sadurungé kamardikaning Indonésia. Pamaréntahan Kasunanan Surakarta dipimpin déning Sénapati utawa Pepatih Dalem kang mréntah ingatasé nama Susuhunan Pakubuwana.

Déné papréntahan Praja Mangkunagaran nutugaké pamaréntahan monarki sadurungé mardikaning Indonésia. Pamaréntahan Praja Mangkunagaran kang dipimpin déning Sénapati utawa Pepatih Dalem kang mréntah ingatasé nama Adipati Mangkunagara. Kalawan anané papréntahan kang manéka warna, nyebabaké tumpang tindhih kakuwasan lan saingan kanggo rebutan legitimasi masarakat lan papréntahan pusat.



                                     

4.2. Pamaréntahan Laladan Mirunggan Pamaréntahan DIS Oktober 1945 - Juli 1946

Kanggo mrantasi gègèran lan tumpang tindhihing pamaréntahan DIS, nuli Pamaréntah Pusat ngutus Gubernur Jawa Tengah RP. Soeroso minangka panengah lan miwiti nggawé pamaréntahan kang anyar. Wiwit saka iku, pamaréntahan DIS dumadi saka:

  • Badan Pekerja KNI Wilayah Surakarta
  • Direktori Wilayah Surakarta
  • Komisioner ing Pemerintah Pusat
                                     

5. Panyigegan

Ngèlingi kahanan gègèran ing Surakarta lan ora lumakuné pamaréntahan lokal kanthi èfèktif, banjur pamaréntah pusat nyigeg pamaréntahan Daerah Istimewa lan disulihi klawan pamaréntahan Karésidhènan kang mapan caket ana ing sangisoré Pamaréntah Pusat. Kanthi mangkono, wiwit tanggal 15 Juli 1946, Dhaérah Istiméwa Surakarta resmi disigeg tumekaning wektu kang ora dèn temtokaké. Sabanjuré pamaréntahan dilakokaké déning Pamaréntah Karésidhènan Surakarta.

                                     

6. Pambubaran

Sawisé nampa atur pangayubagya awit kadaulatan nalika Dhésèmber 1949, Pamaréntah negara bagéan Républik Indonésia wiwit nata wilayahé. Ing tengahan taun 1950, Jawa dipérang dadi 3 propinsi lan tingkat propinsi khusus cacah 1. Kalimantan digawé propinsi administratif lan Sumatra dipérang dadi 3 propinsi. Tundhoné kalawan UU Républik Indonésia Nomer 10 taun 1950, Karésidhènan Surakarta minangka wujud métamorfosis saka Daérah Istiméwa Surakarta diatur dadi wewangkoning Provinsi Jawa Tengah. Saliyané iku, kabèh swapraja sing ana monarki pra-Indonésia sing isih ana sacara de jure utawa de facto dibusak kalawan UU No. 18 Taun 1965. Kanthi mangkono, mangka mungkasi kakuwasaning para panguwasa monarki Surakarta. Kahanan iki nuli dikuwataké kanthi pratélaning UU Nomer 32 Taun 2006 babagan Pamaréntah Daérah kang medharaké kang minangka wilayah khusus yaiku namung Daérah Istiméwa Acèh lan Daérah Istiméwa Yogyakarta.

                                     

7. Pangedegan Manèh

Bebarengan karo binukané semangat otonomi dhaérah kanggo Papua 2001, Papua Kulon 2008, Acèh 2001 lan 2006, lan DKI Jakarta 1999 dan 2007 sarta pangukuhan status mirungganing Acèh 1999 lan 2006 lan Yogyakarta 2012, banjur ana wacana kanggo ngedegaké manèh Dhaérah Istiméwa Surakarta minangka péranganing NKRI. Salah sawijining cara kang dilakoni yaiku uji matèri menyang Mahkamah Konstitusi.